ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಗಳು

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ಗಳನ್ನ ಕುಟಿಗ ಮತ್ತು ಕುಟ್ರಹಕ್ಕಿ ಎಂದು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ವಿಭಾಗಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಈ ಕುಟ್ರಹಕ್ಕಿಗಳು ಕುಟ್ರು ಕುಟ್ರು…ಎಂದು ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಈ ಕುಟಿಗಗಳು ಮಾತ್ರ ಟೊಂಕ್..ಟೊಂಕ್ ಎಂದು ಕೂಗುತ್ತವೆ.
ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಹಾಲುವಾಣ, ನುಗ್ಗೆ, ಮುಂತಾದ  ಮೆದು ಮರಗಳನ್ನು ಕೊರೆದು ಪೊಟರೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಬೀಜ ಪ್ರಸರಣೆಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ತರ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುವ ಇವು ಹಣ್ಣನ್ನು ತಿಂದು ಬೀಜಗಳನ್ನು ಹಿಕ್ಕೆ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಕಾಡಿನ ಬೆಳವಣಿಗೆಗೆ ಸಹಕಾರಿಯಾಗಿವೆ.  ಕೊಕ್ಕಿನ ಬುಡದಲ್ಲಿರುವ ಕೂದಲಿನಲ್ಲಿ ಪರಾಗಗಳು ಅಂಟಿಕೊಂಡು, ಪರಾಗಸ್ಪರ್ಶದಲ್ಲಿ ಭಾಗವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಎಲೆಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಮರೆಮಾಚುವ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವಿದ್ದು, ದಪ್ಪನಾದ, ತುಸು ಬಾಗಿದ ಕೊಕ್ಕು; ಕೊಕ್ಕಿನ ಬುಡದಲ್ಲಿ ಉದ್ದನಾದ ಮೀಸೆಯಿದೆ. ಮಾವಿನ ಮರದ ಹತ್ತಿರ ಇರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿಂದು ಬೆಳೆಗೆ ಬರುವ ರೋಗಳನ್ನು ತಪ್ಪಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾಗಿ ಇದು ಕಾಡು ಮತ್ತು ರೈತನ ಮಿತ್ರ ಎನ್ನಬಹುದು.

ಕುಟ್ರು ಹಕ್ಕಿ White-cheeked Barbet (Megalaima viridis) 

ಕುಟ್ರುಪಕ್ಷಿ, ಗುಟ್ರ ಪಕ್ಷಿ, ಗುಟರ್ ಗುಮ್ಮ ಅಂತೆಲ್ಲ ಕರಿತಾರೆ. ನೀವು ಯಾವುದಾದರೂ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗಿದ್ದರೆ ಕುಟ್ರ ಹಕ್ಕಿಯ ಸದ್ದನ್ನು ಕೇಳಿರಲೇಬೇಕು. ಮಲೆನಾಡಿನ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಬೆಳಗಿನ ಬಹುಪಾಲು ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಗಂಟು ಕಿತ್ತುಹರಿಯುವಂತೆ ಕುಟ್ರೂ..ಕುಟ್ರೂ ಅಂತ ಕೂಗುತ್ತಿರುವುತ್ತವೆ. ಅಲ್ಲದೆ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಮೈನಾ, ಕಾಗೆಗಳಂತೆ ಇವು ಸರ್ವ ವ್ಯಾಪಿಗಳು ನಗರ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲೂ ಅತೀ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಈ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ನೋಡದಿದ್ದರು ಕೂಗನ್ನು ಮಾತ್ರ ಕೇಳಬಹುದು.
ಡಿಸೆಂಬರ್ ನಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿ ನಡೆಸುತ್ತವೆ. ಎಲೆ ಹಸಿರು ಹಕ್ಕಿಯಾದ್ದರಿಂದ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಣ್ಣಿಗೆ ಬೀಳುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಣೆ ರೂಢಿಸಿಕೊಂಡವರಿಗೆ ಇದು ಕಾಮನ್ ಬರ್ಡ್ ಆಗಿರುತ್ತದೆ. ಎಲೆ ಹಸಿರು ದೇಹ, ಬಿಳಿ ಗೀರುಗಳಿರುವ ಕಂದು ತಲೆ ಮತ್ತು ಎದೆ: ಕೆನ್ನೆಯ ಮೇಲೆ ಬಿಳಿ ಮಚ್ಚೆಗಳಿದ್ದು, ಕಣ್ಣಿನ ಸುತ್ತ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣದ ಉಂಗುರದ ಆಕಾರವಿದೆ. ಮೋಟು ಬಾಲವಿರುತ್ತದೆ.

ಕೆಂಕತ್ತಿನ ಕಂಚುಕುಟಿಗ Crimson-throated Barbet (Megalaima rubricapillus) ಮತ್ತು

ಕಂಚುಗಾರ ಕುಟಿಗ Coppersmith Barbet Crimson-breasted Barbet (Megalaima haemacephala) 

ಚೆಂಬು ಕುಟಿಗ ಮತ್ತು  ಕಂಚುಗಾರ ಕುಟಿಗ ನಮ್ಮಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುವ ಮತ್ತೆರಡು ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರದ ಕುಟ್ರಹಕ್ಕಿಗಳು ಗಂಡ ಹೆಣ್ಣು  ಎರಡು ಹಕ್ಕಿಗಳು ಛಂಧೋಬದ್ದವಾಗಿ ಟೊಂಯಕ್ ಟೊಂಯಕ್ ಎಂದು ಒಂದೇ ಸಮ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತವೆ. ಇದರ ಕೂಗು ತಾಮ್ರದ ಮೇಲೆ ಸುತ್ತಿಗೆಯಿಂದ ಬಡಿದಾಗ ಬರುವ ಸದ್ದಿನಂತಿದೆ ಹಾಗಾಗಿ ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲೀಷ ನಲ್ಲಿ ' ಕಾಪರ್ ಸ್ಮಿತ್ ಬಾರ್ಬೆಟ್ ' ಎಂದು ಹೆಸರು (ಗೋಲ್ಡ್ ಸ್ಮಿತ್ ರೀತಿ). ಅದನ್ನೆ ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಚಂಬು ಕುಟಿಗ, ಕಂಚುಗಾರ ಕುಟಿಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಎರಡು ಪ್ರಬೇಧದ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಅರಳಿ, ಬಸರಿ ಹಣ್ಣುಗಳು ಬಿಟ್ಟಾಗ ಆ ಮರಗಳಲ್ಲಿ ಗುಂಪು ಗುಂಪಾಗಿ ಕಾಣಬಹುದು.
ಕೆಂಕತ್ತಿನ ಕಂಚುಕುಟಿಗ: ಎಲೆಹಸಿರು ಹಕ್ಕಿಗೆ ತಿಳಿನೀಲಿ ಕೆನ್ನೆಗೆ ಎದೆ ಮತ್ತು ಮಖವನ್ನು ಕುಂಕುಮದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿ ತೆಗೆದಂತೆ ಇರುತ್ತದೆ. ಎದ್ದುಕಾಣುವ ಕೆಂ ನೆತ್ತಿ, ಹಣೆ, ಗಲ್ಲವಿದೆ.
ಕಂಚುಕುಟಿಗ (ಚೆಂಬುಕುಟ್ಟಿ) ಈ ಹಕ್ಕಿಯು ಎಲೆಹಸಿರು ಮೈಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ಹಣೆ ಮತ್ತು ಎದೆ ಕೆಂಪು, ಗಲ್ಲ ಮತ್ತು ಕಣ್ಣಿನ ಉಂಗುರ ಹಳದಿ ಬಣ್ಣಕ್ಕೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ ಇಂಟರ್ನೆಟ್

ಬಣ್ಣದ ಕೊಕ್ಕರೆ (Painted Stork, Mycteria Leucocephala) 

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೊಕ್ಕರೆ ಅಂದ್ರೆ ಬೆಳ್ಳಗೆ ಇರುತ್ತೆ ಅಂತಾರೆ. ಬೆಳ್ಳಗಿರೋದೆಲ್ಲ ಹೇಗೆ ಹಾಲ್ವಲ್ಲೊ ಹಾಗೆ ಬಿಳಿಯಾಗಿರುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲದೆ ಬಣ್ಣದ ಕೊಕ್ಕರೆಯೂ ಇದೆ.
ಹದ್ದಿನಷ್ಟು ದೊಡ್ಡದಾದ ಈ ಹಕ್ಕಿ ಕೊಕ್ಕು ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕೊಂಚ ಕೊಂಕಿದೆ. ರೆಕ್ಕೆಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಸುರಿ ಕೆಲಸ ಮಾಡಿದಂತೆ ಕಪ್ಪು ಗೀರುಗಳಿವೆ. ರೆಕ್ಕೆಯ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ನವುರಾದ ಗುಲಾಬಿ ಬಣ್ಣ ಮನಮೋಹಕವಾಗಿದೆ. ನೆತ್ತಿಯ ಮೇಲಿನ ಕೇಸರಿ ಮಿಶ್ರಿತ ಕೆಂಬಣ್ಣ ಸಿಂದೂರ ಲೇಪಿಸಿಕೊಂಡಂತೆ ಇರುವುದರಿಂದರ ಇದಕ್ಕೆ `ಸಿಂದೂರು' ಕೊಕ್ಕರೆ ಎಂಬ ಮತ್ತೊಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಇದ್ದನ್ನು ಕೆರೆ ಹದ್ದು ಅಂತಲೂ ಕರೆತಾರೆ.
ಕಾಲುವೆ, ಕೆರೆ, ಹಳ್ಳ ಒಟ್ಟಾರೆ ನೀರಿರುವ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಸಹಜವಾಗಿ ನೋಡಬಹುದು. ರಂಗನತಿಟ್ಟಿಗೆ ಬೇಟಿ ನೀಡಿದರೆ ಈ ಹಕ್ಕಿ ಖಾಯಂ ಆಗಿ ಸಿಗುತ್ತದೆ. ದೊಡ್ಡದಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಈ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಗುರುತಿಸುವುದು ಸುಲಭ. ಹಾವಿನಂತೆ ಬಳುಕುವ ಕತ್ತು, ಅಪ್ಸರೆಯಂತೆ ನಡೆಯುತ್ತದೆ. ಹಲವು ವೇಳೆ ದೊಡ್ಡ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಮೇಯುವುದನ್ನು ನೋಡಬಹುದು. ಬೆನ್ನನ್ನು ಬಗ್ಗಿಸಿಕೊಂಡು ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಬೇಟೆಯನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಿರುತ್ತದೆ. ಮೀನು, ಕಪ್ಪೆ, ಹಲ್ಲಿ ಕೀಟ ಇದರ ಆಹಾರ. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿಂದ ಮೇ ತನಕ ಕಡ್ಡಿ, ಎಲೆ, ಒಣಹುಲ್ಲು ಮತ್ತು ಚಿಕ್ಕ ಗಿಡಗಳನ್ನು ಕಿತ್ತು ವೃತ್ತಾಕಾರದಲ್ಲಿ ಗುಡನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವ ಇದು 3-4 ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು, ಒಂದು ತಿಂಗಳ ಮಟ್ಟಿಗೆ ಕಾವುಕೊಡುತ್ತದೆ. ಮರದ ಮೇಲ್ಬಾಗದಲ್ಲಿ ಸಾಮಾಹಿಕವಾಗಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವ ಈ ಹಕ್ಕಿಯೂ ಪ್ರಕೃತಿ ನಿಯಮದಂತೆ ತಾನೂ ತಂದ ಆಹಾರವನ್ನು ಮತ್ತೊಂದು ಹಕ್ಕಿಗೆ ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ. ಸುಮಾರು 28 ವರ್ಷ ಬದುಕುತ್ತದೆ ಎಂದು ಪಕ್ಷಿ ತಜ್ಞರು ಅಂದಾಜಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ-ಇಂಟರ್ ನೆಟ್

ನವರಂಗ Pittas (Pittidae) 

ಹೆಸರೆ ಸೂಚಿಸುವಂತೆ ಹಲವು ಬಣ್ಣಗಳಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಈ ನವರಂಗ ಪಕ್ಷಿಯ ಸ್ಥಳೀಯ ಹಕ್ಕಿಯಲ್ಲ. ನೆಲಗುಪ್ಪ, ಹನಾ ಚಳಿಯಿಂದ ಪಾರಾಗಲು ಹಿಮಾಲಯದ ಕಡೆಯಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರ, ಅಸ್ಸಾಂ, ಅರುಣಾಚಲಪ್ರದೇಶ, ಲಡಾಕ್ ಮುಂತಾದ ಕಡೆಯಿಂದ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋಮೀಟರ್ ಕ್ರಮಿಸಿ ನವಂಬರ್ ನ ಹೊತ್ತಿಗೆ ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತ, ಶ್ರೀಲಂಕಾದವರೆಗೂ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ನಂತರ 4-5 ತಿಂಗಳು ಇದ್ದು ಮರಳುತ್ತದೆ.
ಮೈನಾಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಗುಬ್ಬಿಯಷ್ಟು ಗಾತ್ರದ ಪಕ್ಷಿ ನೆಲದ ಮೇಲೆ, ಕುಪ್ಪಳಿಸಿಕೊಂಡು, ತರಗೆಲೆಗಳನ್ನು ಮೊಗಚುತ್ತಾ, ಬಾಲವನ್ನು ಮೇಲೆಕ್ಕೂ-ಕೆಳಕ್ಕೂ ಆಡಿಸುತ್ತಾ ಬೇಟೆ ಹುಡುಕುತ್ತವೆ. ದೇಹದ ಆಕಾರಕ್ಕೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ ಉದ್ದವೆನಿಸುವ ಕಾಲುಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವ ಇವು ಹಾರುವುದಕ್ಕಿಂತ ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕುಪ್ಪಳಿಸಿ ಕುಪ್ಪಳಿಸಿ ಓಡಾಡುವುದೇ ಹೆಚ್ಚು. ಕುಪ್ಪಳಿಸುತ್ತಾ ಕ್ರಮಿಸುವುದನ್ನು ಕಂಡಾಗ ಈ ಹಕ್ಕಿಯೂ ಸಾವಿರಾರು ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಹಾರಿ ಬರುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಅಚ್ಚರಿಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಈ ಹಕ್ಕಿಯ ಎದೆ ಮತ್ತು ಹೊಟ್ಟೆ ಕಂದು ಹಳದಿ ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದು, ರೆಕ್ಕೆಯು ಹಸಿರು ಬಣ್ಣವನ್ನು ಹೊಂದಿರುತ್ತದೆ. ಕಣ್ಣಿನಿಂದ ಕತ್ತಿನ ಮೇಲ್ಬಾಗದ ವರೆಗೆ ಕಪ್ಪು ಪಟ್ಟಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಕತ್ತಿನ ಮುಂಭಾಗದಲ್ಲಿ ಬಿಳಿ ಬಣ್ಣವಿರುತ್ತದೆ. ಬಾಲದ ಕೆಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ರಕ್ತಗೆಂಪು ಬಣ್ಣದಿಂದ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಬಾಲದ ತುದಿಯಲ್ಲಿರುವ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣವು ರೇಡಿಯಂ ತರಹ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಅದನ್ನು ನೋಡುವುದೆ ಒಂದು ಚೆಂದ ಅಂತಾರೆ Shylajesha Raja
ವೀತ್ ತ್ಯೂ…ವೀತ್ ತ್ಯೂ..ಎಂದು ಕೂಗುವ ಈ ಹಕ್ಕಿಗಳು ಕ್ರಿಮಿ ಕೀಟಗಳು ಮತ್ತು ಮರಿ ಹುಳುಗಳನ್ನು ಆಹಾರವಾಗಿ ಸೇವಿಸುತ್ತವೆ. ಹುಲ್ಲು, ಕಡ್ಡಿ, ನಾರುಗಳಿಂದ ಬಟ್ಟಲಿನಕಾರಾದ ಗೂಡನ್ನು ಪೊದೆಗಳ ಕವಲುಗಳಲ್ಲಿ ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮೇ ಯಿಂದ ಆಗಷ್ಟ್ನಲ್ಲಿ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಮರಿ ಮಾಡುವ ಇವು ಚಳಿಗಾಲದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣಭಾರತದ ಹಲವು ಪ್ರದೇಶಗಳಿಗೆ ವಲಸೆ ಬರುತ್ತವೆ. ಪಿಟ್ಟ (Pitta) ಎನ್ನುವ ಹೆಸರು ಹೆಸರು ತೆಲುಗಿನ ಪಿಟ್ಟ ಶಬ್ದದಿಂದ ಬಂದಿದೆ ಎನ್ನಲಾಗಿದೆ. ಹಲವು ಭಾಷೆಗಳಲ್ಲಿ ಇದು ನವರಂಗ ಎಂದೆ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದೆ.
ಪಕ್ಷಿ ವೀಕ್ಷಕರಿಗೆ ಜನವರಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಲ್ಲಿ ಹುಡುಕುವುದೇ ಒಂದು ಕೆಲಸ. ಮೈಸೂರಿನ ಚಾಮುಂಡಿಬೆಟ್ಟ ಮತ್ತು ಕುಕ್ಕರಹಳ್ಳಿ ಕೆರೆ ಅಂಗಳದ ಪೊದೆಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕಂಡವರಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ನೋಡಿಕೊಂಡು ಬಂದವರು ಮತ್ತೊಬ್ಬರಿಗೆ ತೋರಿಸಲು ಹಿಂಜರಿಯುತ್ತಾರೆ. ಫೋಟೋಗ್ರಫಿಗಾಗಿ ಮತ್ತಷ್ಟು ಜನರನ್ನು ಕರ್ಕೊಂಡು ಬರ್ತಾರೆ ಅಂತ ಭಯ ಆದರೆ ಇವರಿಗೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬರು ಆ ಹಕ್ಕಿ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿಕೊಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಮರೆತು ಸ್ವಾರ್ಥ ಪ್ರದರ್ಶಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಚಿತ್ರ ಕೃಪೆ-Abhishek Coorg ಅವರು ಕೊಡಗಿನ ವಿರಾಜಪೇಟೆಯ ಬಳಿ ಈ ಚಿತ್ರವನ್ನು ತೆಗೆದಿದ್ದು, ನನಗೆ ಮೊದಲೆ ಚಿತ್ರ ಕೊಟ್ಟಿದ್ದರು.

ನೆಲಕುಟುಕ, ಚಂದ್ರಮುಕುಟ Common Hoopoe (Upupa epops)

ಈ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಯಾರಿಗಾದರೂ ತೋರಿಸಿದರೆ ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಇದನ್ನು ಮರಕುಟುಕು ಎಂದೇ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಮರಕುಟುಕನಲ್ಲ. ಇದು ಮರ ಕುಟ್ಟುವುದಿಲ್ಲ ನೆಲ ಕೆದುಕುತ್ತದೆ. ಬಯಲು ಪ್ರದೇಶ, ತೆಳು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ತೋಟಗಳಲ್ಲಿ, ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಕ್ರಿಮಿ-ಕೀಟಗಳಿಗಾಗಿ ಕೆದಕುತ್ತ ಅಡ್ಡಾಡುತ್ತವೆ.ಹಳೆಯದಾದ ದನದಸೆಗಣಿಯನ್ನು ಬೆದುಕುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ರೈತರ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಪೀಡೆಯಾಗುವ ಹಲವು ಕೀಟಗಳನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆಯಾದ್ದರಿಂದ ರೈತಸ್ನೇಹಿಯಾಗಿದೆ.

ಮೈಮೇಲೆ ಬಿಳಿಕಪ್ಪು ಝಿಬ್ರಾದಂತ ಪಟ್ಟಿಗಳಿದ್ದು, ಎದೆ ಮತ್ತು ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಕೇಸರಿ ಬಣ್ಣವಿದ್ದು ಅತ್ಯಂತ ಸುಂದರವಾಗಿದೆ.ಇದರ ತಲೆಮೇಲೆ ಬೀಸಣಿಗೆಯಂತಹ ಜುಟ್ಟು ಆಕರ್ಷಕವಾಗಿದೆ. ಜುಟ್ಟಿನ ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಕಪ್ಪು ಮಚ್ಚೆಗಳಿವೆ. ಅತ್ತಿತ್ತ ತಿರುಗುವಾಗ, ಒಂದೊಂದು ಸಾರಿಗೂ ಶಿಖೆಯನ್ನು ತೆಗೆದು ಮುಚ್ಚುತ್ತಿರುತ್ತವೆ. ಕುಳಿತಾಕ್ಷಣ ಅರ್ಧ ಚಂದ್ರಾಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ಜುಟ್ಟು ತೆರೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಚಂದ್ರಮುಕುಟ ಅಂತಲೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.  ಇದು ಹೂ ಹ್ಹು ಹ್ಹ…ಉಪ್ಪುಪ್ಪೋ..ವಿಶೇಷವಾದ ಧ್ವನಿ ಹೊರಡಿಸುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಇಂಗ್ಲಿಷ್ ನಲ್ಲಿ ಹೂಪೂ ಎಂತಲೇ ಹೆಸರಾಗಿದೆ. ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ಪುಕ್ಕವಿರುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಬಾಸಿಂಗ ಹಕ್ಕಿ, ಬಸವನಕೋಡು, ಜುಟ್ಲು ಎಂತೆಲ್ಲ ಕರಿತಾರೆ. ಪೊಟರೆ ಕಲ್ಲುಗಳ ಸಂದುಗಳಲ್ಲಿ ಗೂಡು ಮಾಡಿ ಫೆಬ್ರವರಿಯಿಂದ ಮೇ ವರೆಗೆ 5-6 ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಟ್ಟು ಕಾವು ಕೊಡುತ್ತದೆ.

ಕೆಳಗಿನ ಪ್ಯಾರಾವೂ ಪೂರ್ಣಚಂದ್ರ ತೇಜಸ್ವಿ ಅವರ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ ಪುಸ್ತಕದಿಂದ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲಾಗಿದೆ.

ಮರಕುಟುಕನ ಹಕ್ಕಿ ಮರಿಗಲನ್ನು ನೋಡಲು ನಾವು ಷೆಡ್ಡಿನ ಮೇಲೆ ಹತ್ತಿ ಸೂರಿನ ತೂತಿನೊಳಗೆ ಆಗಾಗ್ಗೆ ಇಣುಕುತ್ತಿದ್ದೆವು. ಆಗೆಲ್ಲಾ ಆ ಮರಿಗಳೂ ಸಹ ಹಾವಿನ ಹೆಡೆ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ತಲೆಯಾಡಿಸುತ್ತಾ ಸಿರ್ರ್ ಎಂದು ಶಬ್ದಮಾಡಿ ನಮ್ಮನ್ನು ಹೆದರಿಸುತ್ತಿದ್ದವು. ಅಷ್ಟಲ್ಲದೆ ಅಪರಿಚಿತರು ಯಾರಾದರೂ ಗೂಡಿನಬಳಿಗೆ ಹೋದರೆ ಸಾಕು ಅವು ತಮ್ಮ ಬಾಲದಲ್ಲಿರುವ ಗ್ರಂಥಿಗಳಿಂದ ದುವಾರ್ಸನೆ ಹೊಮ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದವು.

 

ಚಿತ್ರಕೃಪೆ ಅಭಿಷೇಕ್ ಎಂಬಿ.

ನೀಲಕಾಂತಿ (ಉರುಳಿಗ) Indian Roller, Blue Jay (Coracias benghalensis)

ನೀಲಕಾಂತಿ ಹಕ್ಕಿಯೂ ಕರ್ನಾಟಕ, ಆಂಧ್ರಪ್ರದೇಶ, ಬಿಹಾರ ಹಾಗೂ ಒಡಿಶಾ ರಾಜ್ಯಗಳ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಗುರುತಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಮೈನಾಗಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಪಾರಿವಾಳಕ್ಕಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಕನ್ನಡದಲ್ಲಿ ಉರುಳಿಗ, ನೀಲಕಂಠ, ನೀಲಕಾಂತಿ ಎಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಈ ಹಕ್ಕಿ ಅಪರೂಪವೇನಲ್ಲ, ಈ ಪಕ್ಷಿ ಭಾರತ ಉಪಖಂಡದಾದ್ಯಂತ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶದ  ಜಮೀನುಗಳ ಬಳಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಕಂಡಿದ್ದೇನೆ, ಮೈಸೂರಿನ ರಿಂಗ್ ರಸ್ತೆಯಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸಿದರೆ ತಂತಿಯ ಮೇಲೆ ಬೆಪ್ಪನಂತೆ ಕುಳಿತಿರುವುದನ್ನು ಕಾಣಬಹುದು.

ನೆತ್ತಿ, ರೆಕ್ಕೆ, ತಿಳಿ ನೀಲಿ, ಕತ್ತು ಬೆನ್ನು ಎದೆ ಕಂದು, ಕುಳಿತಲ್ಲಿಂದ ಹಾರಲು ಮೇಲೆದ್ದೊಡನೆ ಉಜ್ವಲವಾದ ಕಡು, ತಿಳಿ ನೀಲಿ ಬಣ್ಣದ ರೆಕ್ಕೆಗಳೂ ಕಾಣಲು ಎರಡು ಕಣ್ಣು ಸಾಲದು. ಸಂಗಾತಿಯನ್ನು ಆಕರ್ಷಿಸಲು ಆಗಸದಲ್ಲಿ ಗಿರಿಕಿ, ಲಾಗ ಹಾಕುವುದರಿಂದ ಇದಕ್ಕೆ ಉರುಳಿಗ ಎಂದು ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ. ಈ ಹಕ್ಕಿಗೆ ನೀಲಕಾಂತಿ, ಉರುಳಿಗ ಎಂದು ಕರೆಯುವುದರಲ್ಲಿ ಅರ್ಥವಿದೆ ಆದರೆ ನೀಲಕಂಠ ಎನ್ನುವುದು ಯಾಕೋ ಸರಿ ಎನಿಸುವುದಿಲ್ಲ. ಕಂಠ ಮಾತ್ರ ನೀಲಿ ಇದ್ದರೆ ಹಾಗೆ ಕರೆಯುವುದು ಸರಿ ಎನ್ನುವುದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ.

ಉದ್ದ ಕೊಕ್ಕಿನ ತುದಿ ಹುಕ್‌ನಂತೆ ಬಾಗಿದ್ದು, ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹೆಕ್ಕಿ ತಿನ್ನಲು ಅನುಕೂಲಕರವಾಗಿದೆ. ವ್ಯವಸಾಯ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಸುತ್ತ-ಮುತ್ತ ವಾಸ. ತಂತಿ, ಕಂಬ ಅಥವಾ ಬಂಡೆಯ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು ಬೇಟೆಗೆ ಹೊಂಚು ಹಾಕುತ್ತದೆ. ನೆಲದ ಮೇಲೆ ಹರಿದಾಡುವ ಜಂತು, ಕೀಟಗಳು ಇದರ ಆಹಾರ. ಬೆಪ್ಪನಂತೆ ಕುಳಿತಿದ್ದರೂ ಒಮ್ಮೊಮ್ಮೆ  ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಖಕ್...ಖಕ್... ಕಕರ್ಶವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತದೆ.  ಮಾರ್ಚ್ ನಿಂದ ಜುಲೈ ಒಳಗೆ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವ ಈ ಹಕ್ಕಿ  ಪೊಟರೆಯಲ್ಲಿ ಮೃದುವಾದ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿ ಗೂಡುಕಟ್ಟಿ,೪ ಅಥವಾ ೫ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು ೧೭ ದಿನಗಳವರೇಗೆ ಕಾವು ಕೊಟ್ಟು ಮರಿಮಾಡುತ್ತದೆ. ಹೆಣ್ಣು ಗಂಡುಗಳೆರಡೂ ಸರದಿಯಂತೆ ಕಾವು ಕೊಡುತ್ತವೆ.

ಚಿತ್ರ ಸಹಕಾರ ಇಂಟರ್ ನೆಟ್

 

ಕಾಜಾಣ

ಮಳ್ಳಿ ಮಳ್ಳಿ ಮಿಂಚುಳ್ಳಿ, ಜಾಣ ಜಾಣಾ ಕಾಜಾಣ. ಅಂತ ಕಾಜಾಣದ ಹೆಸರು ಕೇಳದವರಿಲ್ಲ. ಅದರಲ್ಲೂ ಕುವೆಂಪು ಅವರ ಸಾಹಿತ್ಯ ಓದಿದವರಿಗೂ, ಉದಯರವಿ ಪ್ರಕಾಶನದ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ನೋಡಿದವರಿಗೂ ಈ ಪಕ್ಷಿ ಚಿರಪರಿಚಿತ. ಕಾಡಿನ ಕಾವಲುಗಾರರೆಂದೇ ಕರೆಯಲ್ಪಡುವ ಕಾಜಾಣವನ್ನು ಮರಾಠಿಯಲ್ಲಿ ಕೊತ್ವಾಲ್ ಅಂತಾರೆ. ಇದು ರೌಡಿ ಕಾಗೆ ಅಂತಲೂ ಹೇಳ್ತಾರೆ. ತನ್ನ ಗೂಡಿನ ಬಳಿ ಬರುವ ಯಾವುದೇ ಪಕ್ಷಿಯ ಮೇಲೆ ಪ್ರತಿ ದಾಳಿ ನಡೆಸುತ್ತದೆ. ಕೆಲವು ಪಕ್ಷಿಗಳನ್ನು ಕಿಲೋ ಮೀಟರ್ ಗಟ್ಟಲೆ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಜತೆಗೆ ಎಷ್ಟೋ ಸಲ ಮೊಟ್ಟೆ ಕದಿಯಲು ಬರುವ ಹಾವಿನೊಂದಿಗೆ ಜಗಳಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುತ್ತದೆ. ಪಕ್ಷಿ ಪ್ರಪಂಚದಲ್ಲೆ ಧೈರ್ಯಶಾಲಿ ಹಕ್ಕಿ. ತಮ್ಮ ತಂಟೆಗೆ ಬಂದ ಯಾವುದೇ ಜೀವಿಯನ್ನೂ ಹೊಡೆದೋಡಿಸುವುದರಲ್ಲಿ ನಿಷ್ಣಾತ. ಆದ್ದರಿಂದ, ಹಕ್ಕಿ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುವಲ್ಲಿ ಎಷ್ಟೋ ದುರ್ಬಲ ಹಕ್ಕಿಗಳು ತಮ್ಮ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟಿಕೊಂಡು ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆಯುತ್ತವೆ. ಪ್ರಮುಖವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಕಾಜಾಣ, ಭೀಮರಾಜ (ತಂತಿಬಾಲದ ಕಾಜಾಣ), ಬೂದೂ ಕಾಜಾಣ ಮಾತ್ರ ಕಾಣಸಿಗುತ್ತವೆ. 

ಕಾಜಾಣ Black Drongo (Dicrurus macrocercus)

ಕಾಜಾಣವನ್ನು ಸ್ಥಳೀಯವಾಗಿ ಕರಿಭುಜಂಗ, ಕಾಕಳಿಚಿಟ್ಟೆ, ಕೋತವಾಲಹಕ್ಕಿ, ರಾಜ ಕಾಗೆ, ಕರಿಕಾಗೆ ಅಂತ ಕರಿತಾರೆ. ಪಿಕಳಾರದಷ್ಟು ದಪ್ಪವಿರುತ್ತದೆ. ಉದ್ದವಾದ ಸೀಳುಬಾಲ, ಕವಲಾಗಿದ್ದು, ಮೀನಿನ ಬಾಲದಂತೆ ಮೊನಚಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಸಣ್ಣ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ, ಸದಾಹಸಿರು, ಕುರುಚಲು ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ, ಕೃಷಿ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿರುತ್ತದೆ. ಒಣರೆಂಬೆಯ ಮೇಲೋ, ತಂತಿಯ ಮೇಲೋ ಕುಳಿತು ಬೇಟೆಗೆ ಹೊಂಚುಹಾಕುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಗೋವುಗಳ ಮೇಲೆ ಕುಳಿತು, ಅವು ಮೇಯುತ್ತಿರುವಾಗ ಅಲುಗಾಟಕ್ಕೆ ಮೇಲೆದ್ದ ಕೀಟಗಳ ಮೇಲೆಗರಿ ಭಕ್ಷಿಸುತ್ತವೆ.ಚಿಕ್ಕ ಹಲ್ಲಿ, ಹಾವುರಾಣಿ ಮೊದಲಾದುವುಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದರೆ ಕಾಲಿನಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದು ಹರಿದು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ.

ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳಿಡುವ ಇದು ಮೃದುವಾದ ಜೇಡರ ಬಲೆಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸಿ ಹೊರ ಮೈಯ್ಯನ್ನು ಹೊಲೆದು ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ. ಚೀ..ಚೀ..ಚೀ..ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಚರ್…ಚರ್…ಚರ್ ಕರ್ಕಶವಾಗಿ ಕೂಗುತ್ತದೆ. ಹಾಗೂ ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಡುಗೆ ಬೆಂಕಿ ಬಿದ್ದಾಗ ಅದರಿಂದ ಹಾರುವ ಕೀಟಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದು ತಿನ್ನುವುದುನ್ನು ನಾನು ಉಲ್ಲಾಸ ಕಾರಂತರ ನಾಗರಹೊಳೆ ಡಾಕ್ಯುಮೆಂಟರಿಯಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.

ಭೀಮರಾಜ Greater Racket-tailed Drongo (Dicrurus paradiseus)

ಕೇರಳದ ರಾಜ್ಯ ಪಕ್ಷಿಯಾಗಿರುವ ಇದನ್ನು ಕುವೆಂಪು ಅವರಿಗೆ ಅಚ್ಚುಮೆಚ್ಚು. ಇದನ್ನು ನಿತ್ಯ ಹರಿದ್ವರ್ಣ ಕಾಡುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಭೀಮರಾಜ ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ತಂತಿ ಬಾಲದ ಕಾಜಾಣ, ಬೀಮರಾಜ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಗೊರವಂಕಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದಾದ ಕಾಗೆಗಿಂತ ಚಿಕ್ಕದಾದ ಮಿರುಗುವ ಪಕ್ಷಿ, ಹಣೆಯ ಮೇಲಿನ ಕಪ್ಪು ಪುಕ್ಕಗಳು ತಲೆ ಕೂದಲು ಕೆದರಿಕೊಂಡಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಬಾಲದ ಹೊರಗರಿಗಳು ನೀಳವಾದ ರಕೆ ಕಡ್ಡಿಗಳಂತಿದ್ದು, ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸಣ್ಣ ಬಾವುಟಗಳು, ಹಾರುವಾಗ ಎರಡು ದುಂಬಿಗಳು ಹಕ್ಕಿಯನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತಿವೆಯೋ ಎಂಬಂತೆ ಕಾಣುವುದು. ಮಾರ್ಚ್ ತಿಂಗಳಿಂದ ಜೂನ್ ತನಕ ಸಂತಾನೋತ್ಪತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ತೊಡಗುವ ಈ ಹಕ್ಕಿಯೂ ಕಡ್ಡಿ, ಹುಲ್ಲು, ಜೇಡರ ಬಲೆಯಿಂದ ಗೂಡನ್ನು ಕಟ್ಟತ್ತದೆ.

ಕುಟ್ರೇಂ, ಕುಟ್ರೇಂ ಟ್ರಿಂಕ್ ಎಂದು ಕೂಗು ಇದು ಇತರೆ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಗೂಡನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಡಿನಲ್ಲಿ ಕೀಟ ಶಿಕಾರಿ ಮಾಡುವ ಹಕ್ಕಿಗಳ ಗುಂಪಿನಲ್ಲಿ ಇದು ಪ್ರಧಾನ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತದೆ. ಮಂಜಾನೆಯಲ್ಲೂ ಮತ್ತು ಸಂಜೆಯಲ್ಲಿ ಹಾಡುವ ರಾಗಾಲಾಪನೆ ಪ್ರಸಿದ್ದವಾಗಿದೆ. ಹಿಮಾಲಯದ ತೇಗ ಮತ್ತು ಬಿದಿರಿನ ಕಾಡುಗಳೇ ಇವುಗಳ ನಿಜವಾದ ನೆಲೆ. ಈ ಗೂಡಿನಲ್ಲಿ ಕೆಂಪು ಚುಕ್ಕಿಗಳಿರುವ ಕೆನೆಬಣ್ಣದ 3-4 ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನು ಇಡುತ್ತವೆ.

ಬೂದೂ ಕಾಜಾಣ Ashy Drongo (Dicrurus leucophaecens)

ಭುಜಂಗದಂತಿರುವ ಕಾರಣ ಇದನ್ನು ಧೌರೀ ಭುಜಂಗಾ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಸಣ್ಣ ಗಾತ್ರ. ಪಿಕಳಾರ ಹಕ್ಕಿ ಗ್ರಾತಕ್ಕಿರುತ್ತದೆ. ಹೊಟ್ಟೆ ಹಾಗೂ ಕವಲು ಬಾಲದ ತಳಭಾಗ ಮಾಸಲು ಬಿಳಿಯಾಗಿತ್ತದೆ. ಬೂದು ಕೊರಳು, ಬಿಳಿ ಹೊಟ್ಟೆಯಿಂದ ಪತ್ತೆಹಚ್ಚಬಹುದು. ಚಿಕ್ಕ ಕೊಕ್ಕು ಕಪ್ಪಗಿರುತ್ತದೆ. ಉದುರೆಲೆ, ಕುರುಚಲು, ಬಿದಿರುಕಾಡು, ಎಸ್ಟೇಟುಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಬಹುದು. ಚೀ,,,,ಚೀ…ಚೀ ಎಂದು ಅರಚುವ ಇದು ಕೆಲವು ವೇಳೆ ಇತರ ಪಕ್ಷಿಗಳ ಕೂಗನ್ನು ಅನುಸರಿಸುತ್ತದೆ. ಕಾಜಾಣ, ತಂತಿ ಬಾಲದ ಕಾಜಾಣದಂತೆ ಮಾಚ್ ನಿಂದ ಜೂನ್ ವರೆಗೆ ಮೊಟ್ಟೆಗಳನ್ನಿಡುತ್ತದೆ. ಜೇಡರ ಬಲೆ ಮತ್ತು ಮೃದವಾದ ಕಡ್ಡಿಗಳಿಂದ ಗೂಡು ಕಟ್ಟುತ್ತದೆ.

ಚಿತ್ರಗಳು ಇಂಟರ್ ನೆಟ್ ಸಹಾಯ.